ZEDBAZI.آرشیوِ
تو این مطلب
«زاخار با ما چرا بدی» رو احتمالاً خیلی از زاخارها بدون فکر کردن به اینکه این آهنگ دیسه هم زمزمه کردن. بیتش خوش‌دسته، کروسش توی گوش می‌مونه و سه نفر پشت سر هم می‌خونن. ولی پشت این آهنگ یه ماجرا هست که از خودِ آهنگ بزرگ‌تر شد.
توی این نوشته فقط از چیزی حرف می‌زنم که منابع گفتن. هر جا چیزی تأیید نشده باشه، قبل از خودش برچسب می‌زنم. متن کامل آهنگ هم توی صفحهٔ چرا بدی هست و اینجا بیشتر سراغ زمینه و ماجرا می‌ریم.
چی مطمئنه: کی خونده و کی بیت زده
«چرا بدی؟» ترک سوم آلبوم زاخارنامهـه. ورسها به ترتیب مال سهراب امجی، هیچکس و مهراد هیدنه و بیتش رو علیرضا جی‌جی ساخته (Genius، ویکیپدیای فارسی).
هدف آهنگ طبق ویکیپدیای فارسی و Genius رضا پیشرو بود. هیچکس مهمون آلبوم بود و قبلش هم با زدبازی سابقهٔ همکاری داشت: «واسه هر ایرانی» با سامان ویلسون (ویکیپدیای فارسی)، و رادیو فردا در ۱۳۸۶ اسم ویلسون و زدبازی رو جزو همکارهای هیچکس آورده بود.
آلبوم طبق ویکیپدیای فارسی ۱۶ خرداد ۱۳۹۱ پخش شد و ویکیپدیای انگلیسی ۴ ژوئن (۲۰۱۲) نوشته. خودِ این اختلاف یک‌روزه رو نمی‌شه جدی گرفت.
بریکداون بین پیشرو و هیچکس: دلیل دیس طبق Genius
طبق توضیح Genius، امجی توی این آهنگ از جدایی دو نفری استفاده کرد که قبلاً توی گروه «صامت» شریک بودن: رضا پیشرو و هیچکس. یعنی خطاب آهنگ به پیشرو بود و هیچکس، که تا اون موقع رفیق پیشرو حساب می‌شد، کنار زدبازی ایستاد.
نتیجه‌ش رو ویکیپدیای فارسی و Genius این‌طور می‌گن: هیچکس با «اون مثل داداشم بود» واکنش نشون داد، پیشرو با «لوبیای سحرآمیز» جواب داد، و گروه صامت منحل شد. یعنی دعوا از یه دیس معمولی بین دو گروه رفت سمت پایان یه همکاری قدیمی. این رو طبق منابع می‌نویسم، نه اینکه خودم بدونم توی اون روزها چی گذشته.
قبلش هم میون زدبازی و پیشرو رقابت بود. ویکیپدیای انگلیسی از «رقابتی که سال‌ها با دیس و دیس‌بک ادامه پیدا کرد» می‌گه. اوبی تابستان ۲۰۱۳ از همین خط بود، و Genius اون رو جواب گروه به پیشرو و چند نفر دیگه می‌دونه. «دروغ تعطیل» هم، طبق ترانه‌شناسی ویکیپدیای فارسی و Hitseda، دیس‌بک سهراب به‌تنهایی به پیشرو بود، نه کار گروهی.
هر ورس چی می‌گه؟ (برداشت من، نه حرف خودشون)
این بخش برداشت شخصی منه و چیزی نیست که خودشون جایی گفته باشن.
ورس امجی لحن «چرا اینقدر باهامون بدی؟» داره. می‌گه نگاه تند نکن چون ممکنه کار به دعوا بکشه، و بعد روی این مانور می‌ده که طرف مقابل فقط پشت تلفن تند حرف می‌زنه. تیکه‌های شخصی‌تر این ورس رو اینجا تکرار نمی‌کنم؛ توی صفحهٔ آهنگ هست و دلیلی نمی‌بینم ازشون نقل کنم.
ورس هیچکس سبکش با دو تای دیگه فرق داره. بیشتر به تصویرسازی و رجز بزرگ‌نمایی می‌مونه: کهکشان و پلوتون و ترمز بریدن. یه جاش هم می‌گه رپ توی تاریخ ایران «شک‌پدیده»ست. به نظرم از ورس‌های امجی و هیدن کمتر مستقیم دیسه و بیشتر اعلام موضعه. ولی خب این برداشت منه.
ورس هیدن آروم‌تر شروع می‌کنه ولی تندتر تموم می‌شه. می‌گه «بجا فحش به ما برو گل بده بابا» و آخرش هم تهدیدکننده‌ست. یه خطش هم مشخصاً به اسم خودش اشاره داره («مهراد بالاتر از اینه...»).
اگه بخوام یه جمله از کل آهنگ بردارم که ارزش دوباره‌خوندن داره، «آسمون بالا تنها نقطه مشترک ما»ست. Genius هم همین خط رو برجسته کرده. معنی دقیقش رو هیچ‌جا ندیدم که خودشون گفته باشن؛ به نظرم می‌رسه یعنی «ما و تو هیچ نقطهٔ مشترکی نداریم، جز اینکه زیر یه آسمونیم».
تاریخ‌ها
تاریخ این آهنگ همون تاریخ آلبومه، یعنی ۱۶ خرداد ۱۳۹۱ (۵ ژوئن ۲۰۱۲). تاریخ دقیق پاسخهای بعدی (جواب هیچکس و پیشرو) رو از یه منبع قابلاتکا پیدا نکردم، پس ترتیب زمانی ریز دعوا رو ننوشتم.
ساختار آهنگ: اینترو، کروس امجی و سه ورس
آهنگ حدود ۴ دقیقه و ۵ ثانیه‌ست و با یه اینترو شروع می‌شه که از قبل اعلام می‌کنه کی کنار کیه:
هیچکس و زدبازی امجی هیدن – امشب باهم کلی حرف دارن
یعنی از همون ثانیه‌های اول معلومه که این یه آهنگ مشترکه، نه یه دیس انفرادی. بعدش ورس امجی میاد، بعد کروس (که توی متن آرشیو با اسم امجی ثبت شده)، بعد ورس هیچکس و در آخر هیدن. کروس خیلی ساده‌ست: یه «چرا بدی» که سه بار پشت هم تکرار می‌شه و دقیقاً همونیه که توی گوش می‌مونه.
به نظر من ساده‌بودن همین کروس باعث شده آهنگ بدون دونستن ماجرای پشتش هم کار کنه. بیت رو علیرضا جی‌جی ساخته و ترتیب ورسها (امجی، هیچکس، هیدن) با چیزیه که Genius و صفحهٔ آهنگ ثبت کردن. این ترتیب برداشت من نیست؛ از متن آرشیو درمیاد.
بعدش چی شد؟ از دیس تا چرخیدن رابطه‌ها
بعدها قصه جالب‌تر شد. توی یخ در ۱۳۹۹ (۲۰۲۰)، هدف خودِ هیچکس و گروه ملتفت بود (ویکیپدیای انگلیسی به نقل از یه مقالهٔ پژوهشی، ویکیپدیای فارسی و هفت‌صبح). یعنی کسی که توی «چرا بدی» کنار زدبازی ایستاده بود، هشت سال بعد طرف مقابل دیس شد. دلیل‌هاش رو منابع جدا آورده‌ن و موضوع این نوشته نیست.
اینو نمی‌گم که از این نتیجه بگیرم کسی «مقصر» بوده. برعکس: به نظرم همین نشون می‌ده چرا نباید دیس‌های رپ فارسی رو مثل حکم نهایی خوند. هر دیس عکس لحظه‌ایه، نه روایت کامل.
چرا «چرا بدی» هنوز شنیده می‌شه؟
من آمار پخش و ادعای میلیونی بودنش رو نمی‌نویسم چون منبع تأییدشده‌ای براش ندارم.
دلیل ماندگاریش به نظر من دیس بودنش نیست. کروس ساده‌ست، بیت جی‌جی ساده و قابل‌تکراره و سه ورس هر کدوم رنگ خودشون رو دارن. حتی اگه کسی ماجرای پیشرو و هیچکس رو ندونه، آهنگ کار می‌کنه. این فرق دیس خوب با دیسیه که فقط به خاطر طرف مقابلش یادمون می‌مونه.
سؤالات متداول
«چرا بدی» دیس کیه؟
طبق ویکیپدیای فارسی و Genius، دیس رضا پیشرو و تیم اوئه. ورسها مال سهراب امجی، هیچکس و مهراد هیدنه.
چرا هیچکس توی دیس زدبازی خوند؟
طبق Genius، دلیل مستقیمش بریکداون بین پیشرو و هیچکس بود که قبلاً توی گروه «صامت» با هم بودن. بیشتر از این رو منابع، دقیق توضیح نمیدن و من نمیخوام حدس بزنم.
«چرا بدی» کی منتشر شد؟
تاریخ آلبوم زاخارنامه ۱۶ خرداد ۱۳۹۱ (۵ ژوئن ۲۰۱۲) در ویکیپدیای فارسی و Genius، و ۴ ژوئن در ویکیپدیای انگلیسیه. تاریخ دقیق پاسخهای بعدی رو از منبع قابلاتکا پیدا نکردم.
ورس هر کس مال کیه؟
طبق Genius و صفحهٔ آهنگ، ورسها به ترتیب مال سهراب امجی، هیچکس و مهراد هیدنه و بیت از علیرضا جیجیه.
