
تو این مطلب
اگه بخوای بدونی خود بچههای زدبازی، با صدای خودشون، توی سالهای اول چی گفتن، یه سند بیشتر از همه به کار میاد: گفتوگوی بیبیسی فارسی توی تیر ۱۳۸۵. نه ویکی هست، نه حاشیه، نه حرف دستچندم؛ یه گزارش رادیویی از بیبیسی فارسی.
این پست قراره بگه توی اون گفتوگو دقیقاً چی ثبت شده و چی نه. (ضمناً این سایت یه سایت طرفداریه و به گروه ربطی نداره.)
یه گزارش روی «روز هفتم»
طبق صفحهٔ بیبیسی فارسی، گزارش با عنوان «زدبازی» توی برنامهٔ «روز هفتم» و با امضای بهزاد بلور منتشر شد. تاریخش ۱۶ تیر ۱۳۸۵ (۷ ژوئیهٔ ۲۰۰۶) ثبت شده. تاریخش از خود صفحهٔ بیبیسی میاد، پس شکبرانگیز نیست.
بیبیسی توی همین گزارش زدبازی رو «یکی از مخفیترین گروههای زیرزمینی ایران» میخونه. مینویسه گروه توی دو سال قبلش از راه اینترنت «طرفدارانِ افراطی» پیدا کرده. و اینم نوشته که این گفتوگو اولین مصاحبهٔ رسمی گروهه.
این جملهها رو یادت بمونه، چون بعداً بهشون برمیگردیم. هیچکدومشون برداشت من نیست؛ حرف خود بیبیسیـه.
چه کسانی پشت میکروفون بودن
سه نفر توی مصاحبه حرف میزنن: سامان ویلسون، مهراد هیدن و سهراب امجی (امجی). سیجل نیست. بیبیسی مینویسه اون موقع توی فرانسه درس میخوند و «از بچگی با زدبازی رفیق شده و صداش تو آهنگها شنیده میشه».
این نکته به نظرم مهمه، چون توی خیلی از مطالب طرفداری مصاحبه رو به اسم «ویلسون و هیدن» مینویسن و امجی جا میمونه. طبق خود گزارش، سه نفر توش حرف میزنن. جزئیات بیشتر هم توی صفحهٔ مصاحبه هست.
وسط ضبط یه آهنگ
یکی از جذابترین جزئیات گزارش اینه که مصاحبه هنگام ضبط آهنگ جدید گروه، یعنی «بیحس»، انجام شده. بیبیسی اینو صریح میگه. اینکه مصاحبه دقیقاً کدوم خونه، کدوم ساعت و با چه تجهیزاتی بوده، توی منابع من نیست و حدس نمیزنم.
برای توضیح خود آهنگ و ورسهاش یه پست جدا نوشتم: بیحس: آهنگی که وسط مصاحبهٔ بیبیسی ضبط میشد. اینجا فقط یه چیز رو میگم: برای یه گروه زیرزمینی، اینکه مصاحبهاش رو وسط کار واقعی ضبط کنن، یعنی یه تصویر نادر از کار روزمرهشون.
اسم «زد» از کجا اومد
بخش ریشهٔ اسم احتمالاً معروفترین تیکهٔ مصاحبهست. سامان تعریف میکنه سال اولی که توی انگلستان زندگی میکرد سخت گذشت. با دوستی به اسم سهراب (که، به گفتهٔ خودش، «سهرابِ خودمون» نبود، یعنی همون امجی نیست) اونقدر با هم بودن که «زاخار» بینشون رایج شد. حوصله نداشتن کاملش رو بگن و میگفتن «زد». یعنی چیزی شبیه «چطوری زد؟ کجایی زد؟».
از همینجاست که امروز ما، طرفدارا، خودمون رو «زاخار» صدا میکنیم. نکتهٔ جالب اینه که اسم گروه اول از یه شوخی دونفره بین دو رفیق در اومده، نه از یه برنامهٔ هنری.
لاین «زدبازی یدونست از خزر تا خلیج فارس» هم به گفتهٔ بیبیسی مال سهرابه، و خودش گفته منظورش فقط این بوده که «تو کل ایران ما یه دونهایم». یعنی اگه جایی خوندی که این جمله پیام سیاسی یا جغرافیایی داره، بدون که تنها توضیح ثبتشده از خود گوینده همینه.
ویلسون، پیانو و زدبازی-۱
چندتا نکتهٔ ریز دیگه هم از همین مصاحبه ثبت شده:
- مهراد گفته با سامان توی یه دبیرستان توی تهران آشنا شده و سبک اصلی خودش اون موقع راک بوده و سازش پیانو.
- اسم «ویلسون» هم از دبیرستان اومده: بچهها دوستی به اسم «ممد» رو که شبیه بارت سیمپسون بود سوژه میکردن، و بین سامان و اون «ویلسون» جای «سیمپسون» نشست.
- شروع کار، شعر فارسی روی آهنگهای ۵۰ سنت بوده. بعد مجموعهای به اسم «زدبازی-۱» روی آهنگهای D12 اومده که به گفتهٔ بیبیسی «توی اینترنت رفت و کلی دانلود شد».
- اسم «امجی» هم مخفف Master Joint گفته شده.
- سنشون هم توی خود مصاحبه اومده: مهراد گفته «تازه دارم میشم ۲۲»، امجی «تازه شدم ۲۰ ساله» و سامان «تازه دارم میشم ۲۱». از اینجا میشه حدس زد متولد کی بودن، ولی اون حسابکتاب استنباط منه، نه جملهٔ ثبتشده.
یه نکته: منابع دربارهٔ اینکه امجی چطور به گروه رسید با هم نمیخونن. سامان توی بیبیسی میگه توی یه مهمونی با او آشنا شدن؛ ولی مستند «از زیرزمین تا بام تهران» (به نقل از ویکیپدیای انگلیسی) از آشنایی توی انگلستان میگه. شاید این دو تا با هم جور باشن (مهمونی توی انگلستان)، ولی هیچکدوم صریح نگفته، پس منابع اختلاف دارن و من بیشتر از این وارد جزئیاتش نمیشم.
دفاع از زبان بیپرده
اگه یه بخش از مصاحبه باشه که امروز هم دعوا سرش هست، همینه. بیبیسی از بچهها دربارهٔ زبان تند و بیپردهٔ آهنگهاشون میپرسه و جوابا ثبت شده. مهراد گفته «فحش جزو فرهنگ موسیقی رپه». سامان هم گفته رپ «اصلاً دربارهٔ صحبت عامیانهست».
این دو جمله رو بدون قضاوت مینویسم، چون این پست جای قضاوت اخلاقی نیست. برای من نکتهٔ جالبش اینه که بچهها از همون اول دلیلشون رو آماده داشتن: برای اونا زبان آهنگ همون زبون خیابون بود. بعدها هم که با «بیحس» و بقیه گوش کردی، میبینی تکستها واقعاً از همون زبون ساخته شدن.
مصاحبه دربارهٔ زندگی شخصی اعضا هم چیزی نداره که من اینجا بیارم؛ و اگه بود هم نمیآوردم. تمرکز این پست روی چیزیه که خودشون دربارهٔ موسیقیشون گفتن.
بعد از مصاحبه: لندن
مهر همون سال، چند ماه بعد از انتشار گزارش، زدبازی توی لندن روی صحنه رفت. طبق وبلاگ «روز هفتم» بیبیسی فارسی و ویکیپدیای انگلیسی، یه شب توی «کافه دو پاری» دو تا آهنگ اجرا کردن: «بیحس» و «پارتی». بعدش هم توی Cobden Club برنامهای بود که بنیاد میراث ایران (Iran Heritage Foundation) کنار گروه آبجیز گذاشته بود. برای تصویر بزرگتر این دوره سری به تاریخچه بزن و پست گروهِ مرموز رو هم ببین.
برداشت من (و فقط برداشت من) اینه که مصاحبه و کنسرت لندن پشت سر هم دیده میشن: گروهی که تا دیروز فقط یه صدا روی سیدی و اینترنت بود، یهو چهره و جمله و صحنه پیدا کرد. ولی خود بیبیسی هم تا اونجا که من دیدم نمیگه گروه چقدر معروف بود، پس عدد و آماری ازش نمینویسم.
سؤالات متداول
مصاحبهٔ بیبیسی فارسی با زدبازی کی منتشر شد؟
صفحهٔ بیبیسی فارسی تاریخ ۱۶ تیر ۱۳۸۵ (۷ ژوئیهٔ ۲۰۰۶) رو برای گزارش «زدبازی» توی برنامهٔ «روز هفتم» نشون میده. همین گفتوگو توی همون گزارش اولین مصاحبهٔ رسمی گروه معرفی شده.
توی مصاحبه کیها حرف میزنن؟
سامان ویلسون، مهراد هیدن و سهراب امجی. سیجل توی مصاحبه نبود، چون به نوشتهٔ بیبیسی اون موقع توی فرانسه درس میخوند.
مصاحبه واقعاً وسط ضبط «بیحس» انجام شد؟
بیبیسی فارسی همین رو مینویسه: مصاحبه هنگام ضبط جدیدترین آهنگ گروه، «بیحس»، بوده. جزئیات بیشتر دربارهٔ مکان و شرایط ضبط رو توی منابعی که من دارم پیدا نکردم.
اسم «زدبازی» از کجا اومده؟
به گفتهٔ سامان توی همین مصاحبه، اسم از «زاخار» اومده که بین خودش و دوستی به اسم سهراب (غیر از امجی) رایج شد و بعد کوتاه شد به «زد». لاین «زدبازی یدونست از خزر تا خلیج فارس» هم به گفتهٔ سهراب فقط یعنی «تو کل ایران ما یه دونهایم».
گزارش اصلی مصاحبه رو از کجا میشه پیدا کرد؟
گزارش اصلی رو بیبیسی فارسی توی برنامهٔ «روز هفتم» منتشر کرده. اطلاعاتش (تاریخ، اسم گویندگان، موضوع) روی صفحهٔ مصاحبه ثبت شده، و بخش مصاحبهها هم بقیهٔ گفتوگوها رو خلاصه کرده.


